Bureau voor subsidie- en fondsenwerving

In het kort: filantropie


Filantropie gaat over het activeren van mensen op het snijpunt van privaat/publiek geld. Wat zijn onze motieven t.o.v. de maatschappij, en behoefte van anderen. Die moeten samengebracht worden. Tijden veranderen, de vraag veranderd. Hoe zit dat bij filantropie? Kunnen wij ons doel linken aan het doel van de verstrekkers. Wat is het bestaansrecht van een uitdelende organisatie?

Filantropie staat voor bijdragen in de vorm van geld, goederen, tijd (expertise), vrijwillig ter beschikking gesteld door individuen en organisaties (fondsen, bedrijven, kerken, goede doelen loterijen) waarmee primair algemeen nuttige doelen worden gediend, met de intentie dit laatste te doen. De filantropische bijdrage zal primair het belang van die ander(en) ten goede moeten komen en niet het eigenbelang. Het woord ‘primair’ is hier cruciaal. Bij filantropie kan er wel sprake zijn van willekeur: Het is niet altijd gerelateerd aan noden in de maatschappij, waarbij bepaalde doelen of groepen wel een voorrangsbehandeling lijken te krijgen.

Historie

De geschiedenis van filantropie kent een lange weg.  We kennen het allemaal van de grootste schenkingen aan goede doelen in de Angelsaksische landen. Dit omvat bijvoorbeeld schenkingen aan universiteiten, ziekenhuizen en liefdadigheidsorganisaties. Echter in tegenstelling tot wat velen denken ligt de basis in Nederland. In de 16de eeuw is er al sprake van.

De gewesten die toen Nederland vormden zagen er toen ook anders uit, er was armoede, en geen staatskundige inrichting zoals we die nu kennen. Vanaf de 16e eeuw werden de eerste hofjes opgericht. Het zijn de eerste en tegelijk goede voorbeelden van weldoenerij. Achter de hofjes zaten over het algemeen particuliere stichtingen. Bij de stichting was religie vaak zeer belangrijk. Stichters waren vaak van gegoede afkomst of welgestelde burgerij. Zij wilden ook als naamgevers herdacht worden, het gaf status en soms was het ook gewoon om ongewenste erfgenamen dwars te zitten. Sommige van de oudste stichtingen zijn nu filantropische instellingen geworden en geven nu aan naast de kerk en levensbeschouwing ook aan andere thema’s, zoals sociale innovatie.

Heden

Dan, door de opbouw van de naoorlogse verzorgingsstaat slaat filantropie in Nederland een andere weg in. De economische groei toe en neemt liefdadigheid een vlucht door onder andere tv-acties waarvan ‘het dorp’ nog altijd het grote voorbeeld was. Grote opbrengsten in korte tijd.

Inmiddels doet de overheid weer een stapje terug in de verzorgingsstaat en komt filantropie weer opzetten. Er is ook veel geld buiten de overheid. Er is sprake van burgerinitiatieven, actief burgerschap en de participatiesamenleving. Hoe verhoudt filantropie zich tot economische, sociale en politieke gevolgen? Huidige tijden zijn onzeker. De huidige vormen van financieringspakketten vanuit overheden zijn niet vol te houden tegelijkertijd neemt de maatschappelijke betrokkenheid toe en is er een toename van maatschappelijke deelname, steun- en vermogensfondsen en het fundingprincipe richting de Nederlandse non-profitsector (onderwijs, zorg en welzijn, sport en cultuur). Ook particuliere donaties krijgen weer steeds meer een rol van betekenis. Dit kunnen financiële bijdragen zijn, maar ook donaties in natura en vrijwilligerswerk. Het wordt gezien als een manier om sociale problemen aan te pakken en bij te dragen aan een meer rechtvaardige samenleving.

Naast de particuliere donaties  heeft Nederland een groot aantal filantropische stichtingen en fondsen, variërend van grote nationale organisaties tot kleinere lokale initiatieven. Deze stichtingen spelen een belangrijke rol bij het financieren van projecten op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, kunst, cultuur, milieu en andere maatschappelijke kwesties. Hieronder vallen ook de goede doelen loterijen die zich bezighouden met een breed scala aan doelen.

Net als in andere landen hebben veel Nederlandse bedrijven programma's voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, waarbij ze bijdragen aan goede doelen en gemeenschapsprojecten. In opkomst is erfilantropie: Veel Nederlanders benoemen goede doelen en stichtingen in hun testamenten, wat bekend staat als erfgenamenfilantropie. Dit draagt bij aan het lange termijnvermogen van filantropische organisaties.

De waarden van filantropie

  1. Financiering van goede doelen worden vaak verdeeld onder verschillende begunstigde organisaties die werken aan uiteenlopende doelen, van gezondheidszorg en onderwijs tot dierenwelzijn en milieu.
  2. Grootschalige impact. Het creërt betrokkenheid  bij de publieke zaak, vergroting van maatschappelijk zelfbestuur ten koste van de politiek, beperking van commerciële invloeden en versterking van gemeenschapszin en tolerantie. Oftewel het algemeen nut, o.a. onderwijs, zorg en welzijn, sport, ontwikkelingssamenwerking, milieu, natuur, duurzaamheid en cultuur.
  3. Grotere bewustwording en betrokkenheid bij specifieke maatschappelijke problemen en doelen. Het goed doen geeft een goed gevoel .

Het geven aan organisatie met aan een erkende "Algemeen Nut Beogende Instelling" (ANBI) heeft fiscale voordelen, waardoor donaties aan deze organisaties aftrekbaar zijn van de belastingen. Hierover later meer.